Η βιβλιοθήκη της Μήθυμνας

Η βιβλιοθήκη της Μήθυμνας, ιδρύθηκε το 1863, χρόνια εκείνα πνευματικής αναγέννησης και οικονομικής ανάπτυξης και ονομαζόταν «Βιβλιοθήκη των Μουσών». Αριθμούσε, εκείνα τα χρόνια, γύρω στους 8.000 τόμους από αξιόλογα και μεγάλης αξίας βιβλία με πολλά ξενόγλωσσα αλλά και αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, που δυστυχώς πολλά διασκορπίστηκαν κατά καιρούς. Αξίζει να σημειώσω πως μεταξύ αυτών υπήρχαν οι σπάνιες εκδόσεις Λειψίας των αρχαίων συγγραφέων, βιβλιοδετημένες και χρυσόδετες που εκλάπησαν από τους Γερμανούς κατακτητές στην περίοδο της κατοχής.

Εν τω μεταξύ, στα επόμενα χρόνια ονομάστηκε «Δημοτική Βιβλιοθήκη Μήθυμνας» και με το ζήλο και τη στοργή των αρμοδίων συνεχίστηκε ο εμπλουτισμός της με άλλα σύγχρονα βιβλία. Επίσης, είχαν κατορθώσει να χρηματοδοτείται από το ελληνικό κράτος και είχε ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον όχι μόνο γι’ αυτό αλλά και για την πρωτότυπη βιβλιοθηκονομία και ταξινόμηση. Θυμάμαι, τα χρόνια που πήγαινα στο Γυμνάσιο, οι επισκέψεις μας σ’ αυτή με τους συμμαθητές μου, ήταν πολύ συχνές και τότε ήταν που εξοικειωθήκαμε και πήραμε την πρώτη επαφή και την αγάπη για διάβασμα και χρήση των εξωσχολικών βιβλίων.

Στα τελευταία χρόνια υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας και μετονομάστηκε «Δημόσια Βιβλιοθήκη Μήθυμνας». Παρά ταύτα, εδώ και μερικά χρόνια, παραμένει κλειστή και επί σειρά ετών δεν λειτουργεί χάρις στην αβελτηρία των αρμοδίων. Ο λόγος, ο γνωστός του ελληνικού Δημοσίου: δεν υπάρχει διαθέσιμος υπάλληλος (βιβλιοθηκάριος ή βιβλιοθηκονόμος). Έτσι, στερούνται οι πάσης φύσεως αναγνώστες, ντόπιοι και ξένοι και ιδιαίτερα οι νέοι σπουδαστές της περιοχής να πλουτίζουν τις γνώσεις τους και να εντρυφούν με αξιόλογα κείμενα και βοηθήματα για τις σπουδαστικές τους ανάγκες. Και είναι κρίμα, σε τέτοιες περίεργες εποχές, που η βιβλιοθήκη θα μπορούσε να προσφέρει πνευματική τροφή, προ πάντων στους νέους, να παραμένει κλειστή. Ας μην ξεχνάμε πως οι βυζαντινοί αποκαλούσαν της βιβλιοθήκες: «ιατρεία ψυχής». Και τέτοιο ιατρείο ψυχής χρειάζεται όσο τίποτα στη Μήθυμνα.

.

Μηθυμναίος

Η Μήθυμνα της συνέχειας (Μέρος 4ο)

Σ’ ένα τόπο όπως η αρχαία Μήθυμνα, τόπο της αρμονίας και της μουσικής, από τον 7ο ως τον 5ο π.Χ. αιώνα, ακμάζουν οι Τέχνες και τα Γράμματα. Η καλλιτεχνική αγωγή των Μηθυμναίων ήταν φημισμένη παντού. Ανέδειξε πολλούς και σπουδαίους ανθρώπους με πρώτο και καλύτερο τον Αρίωνα τον κιθαρωδό, δημιουργό του χορικού λυρισμού και διαμορφωτή του διθύραμβου. Εκείνος ήταν που έδωσε μια άλλη μορφή στο χορό, όπου αντί του αυλού έβαλε την κιθάρα, κάνοντάς τον ρυθμικά σεμνό δίνοντας ένα χαρακτήρα υποβλητικό και παθιάρικο. Ο μύθος με το δελφίνι που η γλυκύτητα της κιθάρας του το μάγεψε, όταν τον πέταξαν στη θάλασσα, εκείνο τον πήρε στη ράχη του και τον έβγαλε στη στεριά, είναι γνωστός. Στη Μήθυμνα έγραψε την ιστορία του Δάφνη και της Χλόης ο πρώτος μυθιστοριογράφος του αρχαίου κόσμου Λόγγος. Μηθυμναίος και ο μεγάλος ιστορικός της Λέσβου Μυρσίλος, αλλά και ο έτερος ιστορικός Ερμείας. Επίσης ο επικός ποιητής Τέλεσης, ο εποποιός Θεόλυτος, ο φιλόσοφος Εχεκρατίδας, αλλά και ο αστρονόμος Ματρικέτας.

.

Όπως στα αρχαία έτσι και στα νεώτερα χρόνια, η Μήθυμνα ανέδειξε πολλούς λογίους. Η πνευματική και πολιτιστική παράδοση έμεινε αλώβητη ακόμα και στα χρόνια της σκλαβιάς. Σπουδαίες και εξέχουσες μορφές ο πρωτοπόρος δημοτικιστής, μαζί με τον Ψυχάρη και τον Πάλλη, λογοτέχνης Αργύρης Εφταλιώτης (1849-1923) καθώς και ο δάσκαλος πατέρας του Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης. Ο Ζαφειράκης Υπανδευμένος, συγγραφέας και πολιτικός με εξαιρετική μόρφωση. Ο νομικός Δημήτρης Σάββας, ο διακεκριμένος νομομαθής-ποινικολόγος Γεώργιος Τράμπος και πολλοί άλλοι. Στα επόμενα χρόνια οι λογοτέχνες Ηλίας Βενέζης ο οποίος δεν γεννήθηκε στη Μήθυμνα αλλά έζησε εκεί κι εκεί είναι θαμμένος. Ο Μήτσος Καμίτζος, η Κλειώ Σάββα, ο Μήτσος Τσιάμης, ο Γιώργος Τσαλίκης, οι αδελφοί Νάσος και Φαίδων Θεοφίλου. Κι εδώ φοβάμαι πως ίσως αδικήσω μερικούς που ίσως έχω παραλείψει. Δεν θα ήθελα όμως να αφήσω απ’ έξω τους «εξ επιλογής τους» κατοίκους της, όπως ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος κι ο στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος.

Όλα αυτά τα χρόνια, από το 1860 και δώθε, η πνευματική ζωή της Μήθυμνας βρίσκεται στο απόγειό της με την ίδρυση του πνευματικού Μορφωτικού Σωματείου «Αδελφότης των Μουσών», και τη σπουδαία βιβλιοθήκη της Μήθυμνας, για την οποία θα γράψουμε στην επόμενη ανάρτηση. Το 1933 ιδρύεται ο «Φιλοτεχνικός Όμιλος Αρίων» στη συνέχεια ο «Σύλλογος Κυριών και Δεσποινίδων η Αγάπη», η «Φιλολογική Στέγη Εφταλιώτη» και στα πιο πρόσφατα στη δεκαετία του ’60 το τμήμα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. Επίσης γίνονταν κάθε χρόνο πλήθος συνέδρια, όπως το Συνέδριο Μεσόγειος-Ευρώπη με εμπειρογνώμονες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα Συμπόσια Αιγαίου αλλά και διάφορες άλλες πνευματικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, καθώς και διαλέξεις, εκθέσεις ζωγραφικής, μουσικές και ποιητικές βραδιές και τόσα άλλα. Τη Μήθυμνα έχουν «υμνήσει» με πίνακές τους οι ζωγράφοι Σπύρος Βασιλείου, ο Ζουμπουλάκης, ο Γραμματόπουλος, ο Ραζής. Στα σοκάκια του περπάτησαν ο Πικιώνης, ο Τσαρούχης, ο Μπέργκμαν, η Ραλού Μάνου, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Πίτερ Μπρουκ, ο γλύπτης Τάκης και πλήθος άλλων.

Καλλιτέχνες και πνευματικοί δημιουργοί πέρασαν και περνούν. Τους ταιριάζει ο τόπος!

(συνεχίζετα)

Μηθυμναίος

Η Μήθυμνα της συνέχειας (Μέρος 3ο)

Επί Γατελούζων, λοιπόν, ο Μόλυβος (είχε επικρατήσει, όπως είπαμε, τούτο το όνομα) αρχίζει να βγαίνει από την αφάνεια, ενισχύεται στρατιωτικά, επισκευάζεται το κάστρο του, αναπτύσσει την καλλιέργεια της ελιάς και το εμπόριο του λαδιού και αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο σημαντικούς εμπορικούς σταθμούς του Αιγαίου. Όλη αυτή η ακμή δεν θα κρατήσει για πολύ διότι στις 19 του Σεπτέμβρη του 1452, ύστερα από σθεναρή αντίσταση καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Αμέσως δεσμεύονται οι περιουσίες των πλούσιων Μολυβιατών, επιβάλλεται σκληρή φορολογία, αναγκάζοντας πολλούς να μετακινηθούν στα απέναντι παράλια αλλά και να ξενιτευτούν στην Ευρώπη. Έτσι ο Μόλυβος μετατρέπεται σιγά σιγά σε μια οχυρωμένη τουρκόπολη.

Από το τέλος, όμως, του 18ου αιώνα, μπαίνουν τα θεμέλια μιας δεύτερης, πιο μακρόπνοης και πιο αξιόλογης αναγέννησής του. Οι Μολυβιάτες απομονώνουν οικονομικά τους Τούρκους και παίρνουν την τοπική οικονομία στα χέρια τους. Όμως το πιο σπουδαίο –και θετικό- της εποχής εκείνης ήταν οι φιλελεύθερες ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης και τα κηρύγματα του Εθνικού Διαφωτισμού που φτάνουν ολοζώντανα από τις ευρωπαϊκές εστίες του Απόδημου Ελληνισμού (των Ελλήνων της Διασποράς) και αναστατώνουν τις συνειδήσεις των ντόπιων για πολιτική και πνευματική ελευθερία και πρόοδο. Αυτή την περίοδο και μέχρι την απελευθέρωση ο Μόλυβος θα πρέπει να καμαρώνει πολύ για τις επιβλητικές μορφές που ανέδειξε. Γι’ αυτές, όμως, θα αναφερθούμε σε επόμενα κεφάλαια.
Και μ’ όλα αυτά να συμβαίνουν, φτάνουμε στον πολυπόθητο Νοέμβρη του 1912 που μαζί με όλη τη Λέσβο έτσι κι ο Μόλυβος ανέπνευσε το ζωογόνο αέρα της Λευτεριάς! Κι ύστερα από αιώνες σκλαβιάς υψώθηκε στο ιστορικό του κάστρο η ελληνική σημαία.

Ίσαμε το 1923, ο τόπος δέχεται κύματα προσφύγων από τα μικρασιατικά παράλια, ανθρώπων που ξεριζώθηκαν από την πανάρχαιη Ελληνική Αιολίδα και Ιωνία, που εγκαθίστανται στο χωριό, οπότε φεύγουν και οι τελευταίοι Τούρκοι με την ανταλλαγή των πληθυσμών.
Από το 1923 και πέρα, αρχίζουν και μπαίνουν, πλέον, γερά τα θεμέλια για την υλική και πνευματική ανασυγκρότηση μιας και το προσφυγικό αυτό στοιχείο γίνεται το δημιουργικότερο τμήμα του πληθυσμού του. Όλη όμως αυτή την αλματική πρόοδο έρχεται να ανακόψει η κατοχή των Γερμανών αλλά και ο εμφύλιος με τα γνωστά σε όλους αποτελέσματα.

Και είναι τότε, σ’ αυτή τη δύσκολη μεταπολεμική περίοδο της δεκαετίας του ’50, όταν η οικονομική δυσπραγία και η φτώχια οδηγεί στην αθρόα μετανάστευση, που «τείνει να λάβει αιμορραγική μορφή», παρουσιάζεται ο επιφανής συμπατριώτης μας, κοινωνιολόγος Μιχαήλ Γούτος που θα επιλέξει τον Μόλυβο για την εφαρμογή του οράματός του για κοινωνικό τουρισμό και θα βάλει τις βάσεις για την περαιτέρω τουριστική ανάπτυξη τούτης της όμορφης γωνιάς της Λέσβου.

(συνεχίζεται)

Μηθυμναίος

Η Μήθυμνα της συνέχειας (Μέρος 2ο)

Στο βορειοανατολικό άκρο της Λέσβου, αντικρινά της αρχαίας Τροίας, όμοια με μια απλοχεριά χαιρετισμού - μέσα στο κυανογάλανο πέλαγο του Αιγαίου, η Μήθυμνα ριζώνεται αμφιθεατρικά από την ακρογιαλιά μέχρι την κορυφή του γενοβέζικου κάστρου της, καμαρωτή και περήφανη. Από τη μια τα λιόδεντρα και τα πεύκα και από την άλλη η απεραντοσύνη της θάλασσας. Δεν πρόκειται εδώ να κάνω κάποια ιστορική μελέτη. Γραφτά άλλων*, όπως είπα, θα χρησιμοποιήσω για να παρουσιάσω έναν σύντομο ιστορικό περίπατο.

.

Η μικρή ιστορία της Μήθυμνας, μεγάλη στην ιστορική της σημασία και σημαντική στην προέλευση και την αρχαία καταγωγή της, αρχίζει την 3η π.Χ. χιλιετία κατά την περίοδο που έφθασαν εδώ οι Αιολείς, δηλαδή στα τέλη της εποχής του Χαλκού. «Τα μυθολογικά στοιχεία κουβαλούν συχνά μεγάλες ιστορικές αλήθειες και γεγονότα που συγκίνησαν, φώλιασαν στις ψυχές των ανθρώπων κι έγιναν μύθοι».
Κατά τη Μυθολογία, η Μήθυμνα ήταν κόρη του Μάκαρα, εποικιστή της Λέσβου. Η δεύτερη, σε δύναμη και προκοπή, πόλη ύστερα από τη Μυτιλήνη. Στον Τρωικό πόλεμο η Μήθυμνα συμμαχούσε με τους Τρώες, γι’ αυτό κι έγινε στόχος επιδρομών και θέατρο επιχειρήσεων των Αχαιών. Σε μια από τις επιχειρήσεις ο Αχιλλέας την πολιόρκησε και την κυρίευσε ύστερα από προδοσία της Πεισιδίκης, κόρης του βασιλιά.
Στο τέλος του 8ου και στις αρχές του 7ου αιώνα η επικράτειά της Μήθυμνας, (η των «Μηθυμναίων Χώρα» κατά τον Θουκυδίδη), απλώνεται σχεδόν στο ένα τρίτο της έκτασης του νησιού και κατέχει όλο το κεντρικό και βόρειο τμήμα του.

.

Στους κατοπινούς χρόνους, κράτησε την ακμή και την ανεξαρτησία της. Ο πολιτικός προσανατολισμός της παραμένει δημοκρατικός και κατά την περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου τάσσεται στο πλευρό των Αθηναίων ακόμα και μετά την αποστασία, από την Αθηναϊκή Συμμαχία, των άλλων Λεσβιακών πόλεων.
Πιστή σύμμαχος του Φιλίππου του Μακεδόνα περνά μετά τον θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου στην κυριαρχία των Πτολεμαίων. Διατηρεί την ακμαία θέση της κατά την περίοδο της Ρωμαιοκρατίας και στις αρχές του 2ου μ.Χ αιώνα δέχεται τον χριστιανισμό και γίνεται έδρα επισκόπου.

Στα 1355 η Λέσβος προικοδοτείται στον Γατελούζο ηγεμόνα Φραγκίσκο Α΄ κι έτσι υπάγεται στην αυθεντία των Γατελούζων μέχρι το 1462. Κατά την περίοδο τούτη υιοθετεί και το δεύτερο όνομά της και αναφέρεται πια περισσότερο σαν Μόλυβος. Είναι πιθανόν το όνομα τούτο να οφείλεται στη πληθώρα ελαιόδεντρων (Mont d’ olives=το βουνό των ελαιών) και στη συστηματική τους καλλιέργεια, αυτά τα χρόνια, παρά στα άφθονα πετρώματα μολύβδου που υπάρχουν στη περιοχή.

(συνεχίζεται)

.

Μηθυμναίος

.

* Βοηθήματα: Μήτσος Τσιάμης, Στρατής Χατζηγιάννης, Φαίδων Θεοφίλου